“Shặm Nhịt Hụi” và tình yêu của người Sán Chỉ

  20/04/2016

Hàng năm cứ vào ngày 16 tháng 3 (Âm lịch), người Sán Chỉ ở một số vùng lân cận lại rủ nhau về xã Húc Động (huyện Bình Liêu, Quảng Ninh) để tham gia Lễ hội hát Soóng Cọ (Shặm nhịt hụi) lớn nhất trong năm của họ.

Là huyện vùng cao, biên giới, đặc biệt khó khăn của tỉnh, Bình Liêu có hơn 95% dân số là người dân tộc thiểu số sinh sống. Mặc dù, còn hạn chế về điều kiện vật chất so với vùng thành thị, đồng bằng của tỉnh, song nhân dân các dân tộc nơi đây vẫn giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa tiến bộ của mỗi tộc người. Điển hình như dân tộc Sán Chỉ. Tuy người Sán Chỉ chỉ có số dân đứng thứ ba toàn huyện, sau người Tày và người Dao nhưng họ có phong tục tập quán đặc sắc, trong đó có tập quán tổ chức “shặm nhịt hụi”- Hội Soóng cọ vào ngày 16/3 (Âm lịch) hàng năm.

“Soóng cọ” theo tiếng Sán Chỉ nghĩa là “xướng ca”, “hát đối”, “hát giao duyên”. Khác với các kiểu hát đối, hát giao duyên của các tộc người khác, Soóng cọ của tộc người Sán Chỉ ở Bình Liêu có những đặc điểm rất đặc biệt: Hội được ấn định tổ chức vào một ngày duy nhất trong năm, ngày trăng tròn của tháng cuối xuân, khi tiết trời trở nên ấm áp, cũng là lúc nông nhàn …

Hội Soóng cọ xưa chỉ dành cho người đã trưởng thành, trẻ em không được phép đến dự, bởi mục đích chính khi tổ chức là để “cải thiện tình yêu” đối với những cặp vợ chồng thiếu hạnh phúc trong cuộc sống; là ngày “hiến tế tình yêu” đối với những người yêu nhau say đắm mà không cưới được nhau...

Thuở trước, chuyện hôn nhân đôi lứa chủ yếu là do bậc sinh thành định đoạt: “cha mẹ đặt đâu con ngồi đó”, nên đã xảy ra những chuyện tình ngang trái:

“Yêu nhau không lấy được nhau

Bây giờ cách biệt để sầu đôi nơi”.

Đối với một số tộc người dân tộc thiểu số, nhiều khi cha mẹ gả bán con từ năm 12-13 tuổi, vợ thường nhiều hơn chồng năm, bảy tuổi hoặc hơn thế. Nhà trai cưới dâu về, trước là để lấy người làm việc nhà, nương rẫy, ruộng đồng, sau là sinh con đẻ cháu… người Sán Chỉ cũng chịu ảnh hưởng tập tục hôn nhân lạc hậu đó. Nhiều cặp vợ chồng ăn ở với nhau, gọi là vợ chồng nhưng không có tình yêu.

Xuất phát từ sự khát khao yêu thương trong cảnh ấy, người Sán Chỉ xưa đã tự tổ chức ra một ngày gọi là Shặm nhịt hụi- Hội Soóng cọ. Sẵn có vốn dân ca của dân tộc mình, người Sán Chỉ ứng tác thành lời ca, tiếng hát nói nên cảm xúc, tâm trạng và suy nghĩ của mình và đem hát trong ngày Hội tháng Ba để tìm người tâm đầu ý hợp kết thành tình nhân. Đến hội năm sau, họ lại gặp nhau trong ngày Hội và chỉ trong những ngày hội đó, họ mới được thoải mái hát ca, tâm tình, ở bên nhau mà không bị cười chê.

Ngày hội Soóng cọ giao duyên 16/3 âm lịch hàng năm tại xã Húc Động, huyện Bình Liêu

Nguyên tắc bất thành văn của "shặm nhịt hụi" là: Không cho trẻ em tham gia trong ngày hội; Để tránh kết tình với người cùng huyết thống, cùng dòng họ và tránh việc không kìm chế được cung bậc tình cảm mà phá vỡ quy định của luật tục, Shặm nhịt hụi cấm kỵ việc hát với người cùng làng, cùng bản, cùng vùng; Sau khi giã hội (Hội kết thúc), ai về nhà nấy, không được tơ vương, tự ý hẹn hò, không được can thiệp vào đời sống gia đình riêng của nhau gây mất hạnh phúc, dẫn đến tan nát, đổ vỡ gia đình của bên kia. Nếu vi phạm các nguyên tắc trên thì cả hai người (được quen thân nhau trong ngày hội đó) sẽ bị con ma làng làm hại, bị hai họ phế truất ra khỏi dòng họ, bị cả làng, bản, xã chê cười...

Hát Soóng Cọ là hình thức sinh hoạt văn hóa có tính cộng đồng rất cao, thường được tiến hành trong dịp lễ hội, kết hợp với các trò chơi dân gian như đẩy gậy, kéo co, chơi quay... Khi hát, người hát sử dụng ngôn ngữ địa phương và trang phục truyền thống không chỉ tạo được nét văn hóa đặc trưng mà còn góp phần truyền bá ngôn ngữ, khuyến khích mọi người tìm hiểu những cái hay, những cái đẹp trong đời sống văn hóa tinh thần của dân tộc mình, qua đó giữ gìn và quảng bá văn hóa của tộc người Sán Chỉ trên địa bàn huyện để khách xa, gần về dự Hội biết đến.

Nghe bài hát Mùa xuân Bình Liêu (bài hát về hội Soóng Cọ) click vào đây.

TH

Bình luận

Tin tức mới Xem tất cả

Thông tin về Hội Hoa Sở huyện Bình Liêu năm 2017

Thông tin về Hội Hoa Sở huyện Bình Liêu năm 2017

Mùa đông về, vào thời điểm tháng 12 và tháng 1 hàng năm cũng là mùa hoa Sở nở rộ ở miền đất vùng cao Bình Liêu, điểm nhấn của mùa hoa sở chính là Hội Hoa Sở được tổ chức thường niên với nhiều hoạt động đặc sắc, hấp dẫn ...

Phượt Bình Liêu - Những điều nên biết

Phượt Bình Liêu - Những điều nên biết

Bình Liêu được thiên nhiên ưu đãi với khí hậu đặc trưng ôn hòa, mát mẻ; phong cảnh miền núi tươi đẹp; những rừng hồi, rừng quế, rừng sở; với những thửa ruộng bậc thang và vẻ đẹp tự nhiên hùng vĩ của các danh lam, thắng cảnh

Tận hưởng những cung đường vùng cao Bình Liêu

Tận hưởng những cung đường vùng cao Bình Liêu

Nếu không thích biển bạn có thể trải nghiệm một chuyến phượt hè trên những cung đường vùng cao ở Bình Liêu, ngắm những cánh đồng lúa vàng, những thừa ruộng bậc thang đẹp ngây ngất không thua gì ruộng bậc thang ở Hà Giang, Lào Cai